Maar waarom zou je je willen onderscheiden? We zijn toch allemaal mensen, waarom moet je zo nodig je eigen identiteit benadrukken? Zeker in onze West-Europese samenlevingen van de laatste eeuw heeft het Alle Menschen werden Bruder steeds hoog in het vaandel gestaan. Gelijkheid en mensenrechten worden gekoesterd als universeel en grensoverschrijdend, gehechtheid aan een eigen afgebakende identiteit kan binnen die waardensfeer niet anders dan als achterlijk beschouwd worden. Zo’n, al dan niet nationale, identiteit is een primitief restant en zal spoedig verdwenen zijn, zo was lange tijd de gedachte.
Maar misschien begint daar iets te verschuiven, of zijn we bezig die vanzelfsprekendheid te relativeren. We merken bijvoorbeeld dat de universele geldigheid van mensenrechten tegenwoordig vragen en weerstand oproept. Afrikanen en Chinezen zien die als instrument van westerse arrogantie en neo-kolonialisme. En hoe houdbaar zijn, in het aangezicht van de massale toestroom naar Ceuta, de gedetailleerde juridische waarborgen voor een zorgvuldige afhandeling van asielaanvragen en bezwaren tegen afwijzing van asiel?
Ook onder progressieve denkers lijkt op dit vlak een verschuiving van opvattingen plaats te vinden, ik hoor opmerkelijke geluiden die daar vroeger ondenkbaar waren. Pro politica en burgemeester van Amsterdam Femke Halsema had het laatst over de noodzaak van herwaardering van onze nationale identiteit. En Toine Donk, als politicoloog en oprichter van Das Mag beslist geen conservatief, kwam onlangs in NRC met een pleidooi voor het benoemen en uitdragen van een duidelijke Nederlandse identiteit. Niet op een goedkope manier, zoals door het zwaaien met de Nederlandse vlag – wat hij Rob Jetten had zien doen voor de verkiezingen. Nee, door het “aanvuren van een gezamenlijk wij”, verenigd door typisch Nederlandse waarden (hij noemt doorzettingsvermogen en zelfredzaamheid) en aangevoerd door politici. Kennelijk vindt Donk dat een (nationale) samenleving zich moet onderscheiden van andere.
Wat vind ik daarvan? Mijn eerste gedachte is: ik snap die behoefte zoals van Donk wel, aan een cultuurkring waarmee je je kunt identificeren (of tegen af kunt zetten). De schaal van Nederland als vindplaats voor eigen waarden vind ik wat beperkt, zelf zou ik die eigenheid liever zoeken op de schaal van Europa met waarden als kritisch denken, wetenschap en een specifieke esthetische vormentaal.
Maar van grotere betekenis vind ik de onderkenning van de behoefte van volkeren of continenten om, in plaats van een abstract, formeel universalisme te omarmen, zich te willen onderscheiden van andere collectiviteiten. Dit is werkelijk een majeure omslag ten opzichte van het dominante alle-mensen-zijn-gelijk denken van de afgelopen decennia. Tegelijkertijd lijkt die behoefte wel een constante te zijn in de geschiedenis van de mensheid, zoals ik het geïllustreerd zag – een willekeurig voorbeeld – in een boek over de geschiedenis van Japan: de Japanse hofkleding stamt uit de tiende eeuw, toen Japan zich ging verzetten tegen de tot dan toe dominante Chinese identiteit. Vanaf die tijd nam ook de Japanse literatuur een aanvang.
Om terug te komen op kasjroet: het maken van onderscheid met andere volkeren is waarschijnlijk de drijfveer geweest achter de inhoudelijk nogal willekeurige regels over varkensvlees en schaal- en schelpdieren. Misschien moet je een dergelijk onderscheidingsverlangen wel universeel noemen...
Zie ook Misplaatst universalisme en Klein en capsones.
Wil je commentaar geven of zien: klik op Identiteit, nationaliteit en universaliteit en scrol naar beneden door.
Posts
Geen opmerkingen:
Een reactie posten