Kun je Arnon Grunberg platslaan tot een bovenmatig in seks geïnteresseerde schrijver – en dan ook nog zielloze seks? Recencent Rob Schouten lijkt dat te doen in zijn bespreking van Grunbergs laatste roman. “Er wordt in Himmler in New York opmerkelijk veel gecopuleerd, maar nooit is het een tedere of gepassioneerde aangelegenheid. Bij Grunberg zijn mensen een soort bonobo’s, apen die conflicten met seks beslechten.” Dat brengt Schouten tot een meer algemeen oordeel over Grunberg als romanschrijver: hij vertelt “zonder psychologische verfijning, meedogenloos, en maakt dat je zijn verhalen soms murw ondergaat. Plausibiliteit en empathie spelen voor hem nauwelijks een rol.”
Misschien geldt dat inderdaad voor Grunbergs romans, daar kan ik niet over oordelen want ik heb ze niet gelezen. Maar ik protesteer heftig als de kwalificatie ‘cynisch’ een soort eindoordeel over het hele oeuvre van de schrijver zou zijn. Dat doet totaal geen recht aan de manier waarop Grunberg systematisch en niet aflatend zeer moeizame onderwerpen onderzoekt en analyseert, in boeken en artikelen, in forums en televisieprogramma’s. Met veel lef en scherpzinnigheid bestrijdt hij cliché’s en neemt hij controversiële standpunten in, ongeacht of mensen hem dat kwalijk nemen of niet. Hij steekt zijn nek regelmatig ver uit, je zou wensen dat er meer van dat soort denkers waren.
De drijfveer achter dit onvermoeibare zoeken kan niet (alleen maar) cynisme zijn. Die verhelderingsdrift komt ook voort uit een onmiskenbaar engagement met actuele vragen, en uit de overtuiging dat opheldering nodig is om ons überhaupt een toekomst te kunnen denken. Die verbondenheid komt duidelijk naar voren in zijn behandeling van onderwerpen als kolonialisme, onze herinneringscultuur of het al dan niet genocidale Israël.
Ik kan me daarom wel vinden in de conclusie van Thomas de Veens bespreking van Himmler in New York. Naar aanleiding van de obsessieve wens van de protagonist Himmler (achterneef van) om een ‘verbeterde Duitser’ te zijn beschrijft Grunberg de schadelijke idiotie waar die intentie op uit kan lopen. Misschien, zegt De Veen, is die reserve tegenover veel vurig beleden, hartgrondige overtuigingen wel de kern van Grunberg engagement. “Leg dat niet meteen uit als nihilisme. Want er is ook nog Yehuda, en dat betekent, zonder overdrijving, alles.” Yehuda is Himmlers zoontje, en die steelt in een slotscène de show met het drinken van appelsap en het inkleuren van een olifant terwijl de volwassenen hun gesprekken voeren.
Zie ook Liever Farizeeën dan idealisten.
Wil je commentaar geven of zien: klik op Arnon Grunberg en scrol naar beneden door.










