Levinas in Leiden

Weldenkende voorhoede

In Den Haag bedrijft men momenteel vooral pseudo-politiek. Wat er gebeurt heeft weinig te maken met verantwoorde, weloverwogen keuzes voor de lange termijn en behartiging van het algemeen belang. De Voorjaarsnota is het resultaat geworden van uitruil van korte termijn partijbelangen. In de laatste aflevering van Buitenhof ging het onder andere daarover. Minister van defensie Ruben Brekelmans en politiek duider Lamyae Aharouay waren al aan het woord geweest, en daarna werd Geert Mak geïnterviewd door Maaike Schoon. Tussen hen ontspon zich het volgende gesprekje.

Mak: “We moeten beseffen: we moeten nu echt toe naar een andere regering omdat je in dit soort enorme crisissen niet met een dergelijke regering kunt doorgaan.”

Maaike Schoon: “Dat is een boodschap aan de heer Brekelmans, begrijp ik.”

Mak: “Aan iedereen die een beetje z’n verstand bij elkaar heeft in deze kringen.”

Ik vind dit pikante uitspraken, hoe rustig en mild de toon ook is waarop Mak ze doet. Hiermee zegt hij eigenlijk: deze Tweede Kamer en deze regering zijn niet competent; ze houden zich bezig met onnozele onderwerpjes (“vier procent BTW eraf of erbij”) terwijl de wereld in brand staat; het wordt tijd om “in deze kringen” oog te krijgen voor kwaliteit.

Het pikante eraan is wat mij betreft: er zit een regering met een democratisch mandaat; die zelfs na de vorming ervan het vertrouwen in de politiek deed toenemen volgens de peilingen.  Maar als je een beetje nadenkt zie je dat het prutsers zijn. Dat betekent dat er, behalve instemming van het volk, een ander criterium een rol moet spelen bij de keuze van onze bestuurders: kwaliteit. Op z’n minst moeten ze beschikken over een dosis nuchterheid en wat journalist De Ceulaer noemt ‘de gave des onderscheids’. In feite is dat een pleidooi voor een aristocratie. De Ceulaer: “Dat daar een aristocratisch kantje aan zit, is in zekere zin onvermijdelijk. Als je mensen kiest om het land te besturen, dan kies je burgers van wie je hoopt dat ze het goed zullen doen. Je kiest voor de besten. Verkiezingen zijn altijd een beetje aristocratisch”.

Als je grootgebracht bent met egalitaristische en radicaal democratische ideeën, zoals Mak en ik, is dit wel even omdenken. Er zou dus een weldenkende voorhoede nodig zijn om de democratie weer op de rails te krijgen. Hoe elitair is dat wel niet? En Mak weet toch ook wel dat er mensen zijn voor wie vier procent BTW-verhoging een belangrijk verschil maakt? Toch denk ik dat Mak gelijk heeft. Er zijn momenten dat lange termijn belangen terecht voorrang krijgen op korte termijn belangen. 

Mak illustreert dat aan de hand van de hoofdpersoon in zijn nieuwe boek Wisselwachter, de Amerikaan Harry Hopkins. Die ontwikkelde zich in de jaren dertig van de vorige eeuw van maatschappelijk werker met tal van initiatieven voor ondersteuning van de armen in de VS tot centrale adviseur van president Roosevelt. Hopkins had een belangrijk aandeel in de omschakeling van de VS naar een oorlogseconomie. En hij fungeerde als oliemannetje in de contacten met de andere grote geallieerde leiders, Churchill en later ook Stalin. “Om de Amerikaan gunstig te stemmen, begon de verstokte kapitalist en aartsconservatief Churchill bij hun eerste ontmoeting aan een exposé over de ‘eenvoudige arbeider’. Maar Hopkins kapte hem af en zei dat nu maar één ding telde: Hitler verslaan. Die onderbreking kon Churchill wel waarderen. Vanaf dat moment, schreef hij in zijn memoires, 'ontstond er tussen ons een vriendschap die onverstoorbaar vredig bleef'. Hopkins raakte altijd de 'kern van de zaak', reden voor Churchill om hem de bijnaam ‘Lord Root of the Matter’ te geven.”

Wil je commentaar geven of zien: klik op Weldenkende voorhoede en scrol naar beneden door.

Gaat Europa Israël achterna? (2)

De militarisering van Europa is meer dan alleen het op grote schaal uitrusten van legers en het opzetten van een eigen defensie-industrie. Het is ook de verwerving van een andere mentaliteit. Die nieuwe mindset gaat ervan uit dat oorlog een niet uit te bannen fenomeen is. Er zit een vijand, of meerdere vijanden, op je te azen, en het gevoel vat post: het is erop of eronder, het is wij of zij. En om te zorgen dat zij niet winnen is er veel geoorloofd om hen uit te schakelen.

Als dat niet goed lukt kom je in de greep van permanente angst. Dat is herkenbaar van de op militaire veiligheid ingestelde Israëlische samenleving. Voor zover het uitschakelen van de vijand wél slaagt treedt een andere dynamiek in werking: die van de oorlogsroes en overschrijding van humanitaire grenzen in de oorlog. Ook dat is zichtbaar in het huidige optreden van Israël.

Veilig beschermd door de Amerikaanse atoomparaplu dachten we in Europa dat we die ‘primitiviteit’ achter ons gelaten hadden. Maar je kunt er zeker van zijn dat, als wij op een zeker moment werkelijk blootgesteld worden aan een brute Russische potentaat, we meer op Israël zullen gaan lijken dan we zouden wensen of voor mogelijk houden. Om daar maat in te houden is nu al – naast de bijna overal enthousiast ontvangen omarming van het ontluikende Europese legergroen – mentale waakzaamheid geboden.

Zie ook Gaat Europa Israël achterna? (1).

Wil je commentaar geven of zien: klik op Gaat Europa Israël achterna? (2) en scrol naar beneden door.

Netanjahoe verklaart de oorlog aan de diaspora

Benjamin Netanjahoe is voor vier dagen de eregast van zijn Hongaarse ambtgenoot Viktor Orban. Sommigen zullen zich afvragen: hoe kunnen Netanjahoe en Orban zo innig zijn? Orban steekt de bewondering voor zijn fascistische en antisemitische voorganger Miklos Horthy niet onder stoelen of banken. En in zijn campagne tegen de Hongaars-Joodse filantroop Georges Soros maakt hij regelmatig gebruik van antisemitische stereotypen. Ik vertrouw hem voor geen cent. Voor Netanjahoe moet dat toch op zijn minst ongemakkelijk aanvoelen?

Maar daar staat voor de Israëlische premier veel tegenover. Hij deelt met Orban de voorliefde voor autocratisch regeren, en de weerzin tegen de internationale rechtsorde. In hun wereldbeeld is de toekomst aan sterke zelfbewuste natiestaten. Het feit dat Orban Soros in de ban doet kan Netanjahoe niet zoveel schelen. Dat kan hij natuurlijk niet hardop zeggen, want dan zou hij in het kamp van de antisemieten terechtkomen. Maar dat hij de diaspora niet ziet zitten blijkt wel uit de gretigheid waarmee hij graag aanslagen, zoals die van 2015 in Frankrijk, aangrijpt om te vertellen dat Joden gewoon in Israël thuishoren. 

Ik vertrouw Netanjahoe ook niet. Wat mij betreft verklaart hij met dit bezoek de oorlog aan de diaspora. Wie vertrouw ik eigenlijk wél?

Zie ook Sacks en Netanjahoe.

Wil je commentaar geven of zien: klik op Netanjahoe verklaart de oorlog aan de diaspora en scrol naar beneden door.