Gods Herinneren

Is het een luxe dat we tegenwoordig zoveel herdenken? We richten monumenten op ter herinnering aan ons slavernijverleden; we leggen struikelstenen voor slachtoffers van de Sjoa; we herdenken heksenvervolgingen, bieden excuses aan voor gedwongen adopties en inventariseren uit vroegere kolonies gestolen kunstwerken.

Er zijn opiniemakers die daar de draak mee steken. Moeten de Italianen dan geen excuses aanbieden voor de imperialistische veroveringen en wreedheden van het Romeinse Rijk? En de Engelsen voor de overheersing van de oorspronkelijke Keltische bevolking? De filosoof Agnes Heller vraagt zich af of alle herdenkende filosofie niet voortkomt uit de afwezigheid van eigentijdse dramatische gebeurtenissen. Die heb je, volgens haar, nodig om tot echt nadenken te komen. Zo bezien zijn we dus een beetje verwend, en al het herdenken is daar een symptoom van.

Nu kun je je afvragen of het ontbreken van dramatische gebeurtenissen is wat onze tijd kenmerkt. Ja, misschien in het welvarende Westen, maar het ontbreekt elders op de wereld bepaald niet aan drama. Aandacht voor menselijk lijden in heden en verleden blijft daarom op ons netvlies staan. Maar los daarvan inspireert een tekst uit de liturgie van Rosj Hasjana (Joods Nieuwjaar) in deze dagen mij tot bevestiging van het belang van die aandacht. In de tweede helft van de dienst gaat het over Gods Herinneren:

“U herinnert zich al wat ooit plaats vond en denkt aan al wat eerder ontstond. Al wat verborgen is, ligt voor U open, alle mysteries vanaf het begin. Niets is vergeten in Uw stralende glorie, niets blijft verborgen voor Uw blik.”

Bijzonder is dat Walter Benjamin, een seculiere Joodse historicus uit de eerste helft van de twintigste eeuw, zich precies dat herinneren ten doel stelde die de Rosj Hasjana liturgie aan God toeschrijft. Maar dan geformuleerd in termen van menselijke arbeid: het opdelven uit de vergetelheid, via een systematisch volgehouden napluizing van materiële en schriftelijke overblijfselen, van het onooglijke uit het verleden dat gedoemd was naamloos en marginaal te blijven. Is dat een luxe? Nee, dat is een daad van respect.

Zie ook Meerstemmigheid gesmoord.

Wil je commentaar geven of zien: klik op Gods Herinneren en scrol naar beneden door.